Hamsin Soğuk Mu? Bir İzmirli’nin Gözünden
İzmir’de yaşamak, doğa ile kucaklaşmak gibidir ama bazen de doğa ile arasında gizli bir savaş olur. Bir sabah 20 derece, bir akşam 5 derece, sabahları güneş açar, akşamları ise rüzgar çıkar ve sen hala t-shirt ile dolaşırken birdenbire üşümeye başlarsın. Peki, bu her an değişen hava durumu karşısında en büyük düşmanımız ne olur? Tabii ki, o meşhur “hamsin soğuk mu?” sorusu!
Hamsin Nedir, Ne Değildir?
İzmir’de, sıcakların kasvetiyle boğuşan biri olarak “hamsin” sözcüğünü hayatımda ilk duyduğumda biraz şaşırmıştım. O zamanlar bu kelimenin ne kadar güçlü bir anlam taşıdığını bilmiyordum. Fakat zamanla, o sert, bunaltıcı, hararetli sıcaklar beni içine aldıkça “hamsin” denilen şeyin İzmir’in mevsimsel cinneti olduğuna kanaat getirdim. Hamsin, aslında bir sıcak rüzgar türüdür. Genellikle Sahra Çölü’nden esen, sıcak, kuru rüzgarlar olarak tanımlanır. Ama İzmir’de hamsin, sadece bu sıcak hava değil, aynı zamanda insanların ruh halini de etkileyen bir kavramdır.
Mesela bir sabah, güneşin sıcacık ışıklarıyla uyandığında, “Bugün güzel bir gün olacak, her şey mükemmel” diye düşünürsün. Sonra öğlene doğru, “Yok ya, bu hava beni öldürecek” moduna geçersin. Akşam olunca ise, “Sana bir hafta boyunca giydiğim o şortları unut diyorum” demeye başlarsın. Evet, burada hamsin devreye giriyor. O an, o sıcaklık o kadar etkili ki, başını döndürebilecek kadar da yoğun.
Hamsin Soğuk Mu? Benim Cevabım: “Tabii!”
İzmir’deyken, dışarıda bir arkadaş grubuyla buluştuğunda, “Hamsin soğuk mu?” diye bir soru gelirse, artık ne demek istediğini çok iyi anlayabilirsin. Gerçekten hamsin soğuk olur mu, ya da tam tersi hamsin sıcak olur mu diye düşünmek insanın aklını karıştırabilir. Ama gel gelelim, bu sorunun en ilginç yanı, aslında kendi iç sesimin devreye girmesidir.
“Nasıl olur?” diye kendime sorduğumda, cevabı her zaman aynı oluyordur: “Tabii, neden olmasın ki?” Herkesin kafası karışırken, İzmirli bir gencin kafasında farklı bir hikaye canlanır. Hamsin, gerçekten sıcak olabilir; ama bir de rüzgarı var. Kimi zaman o rüzgar seni serinletir, ama bazen öyle bir serinletir ki, donmuş gibi hissedersin. Ne sıcak, ne soğuk. İşte tam o an, “Hamsin soğuk mu?” diye sorarsın. Ve kimse sana “Bu işin mantığı ne?” diye açıklama yapmaz, çünkü cevabı aslında herkes bilir: İzmir’in hava durumu mantıklı değildir, kabul et.
Akşamüstü Hamsin ve Ben
Bazen, İzmir’de yürürken gerçekten hamsin etkisi altında kalıyorsun. Bir akşam, sahil boyunca yürüyordum, rüzgar yavaşça vücudumu sarmaya başladı. Önce sıcaklık hissediyorsun, sonra hafif bir serinlik geliyor. Ama ne o, ne bu! Tam o anda iç sesim devreye giriyor:
İç Ses: “Bunun adı hamsin! Tam olarak bu, hamsin etkisi.”
Ben: “Hamsin mi? Şu sıcağı mı? Ama bu rüzgar biraz serin gibi.”
İç Ses: “O serinlik de seni kandırıyor, birazdan üşümeye başlayacaksın.”
Ben: “Vallahi üşümüyorum, bir şey olmaz.”
Neyse, yürümeye devam ettim. Beş dakika sonra, adeta donmuş bir şekilde “Ben bir sıcak havadan şikayet etmiştim ama bu rüzgarın altına girince sanki kış gelmiş gibi oldum. Aaaa!” dedim. Hamsin’in sıcak ve soğuk dengesine o an daha bir bağlandım. İzmir’in havası, tam olarak kalbinin oyunudur. Bir an sıcak, bir an soğuk. Sence, bu durum sadece hamsinin eseri olabilir mi?
Hamsin ve Arkadaşlar: Efsane Diyaloglar
İzmir’de hamsinin etkisi altında yürüyen iki kişi düşünün: biri 25 yaşında, diğeri ise 45 yaşında. Bir arkadaşım 45 yaşında olsa da, yaşını kesinlikle hissettirmez. Ama o da tıpkı benim gibi, hamsin soğuk mu sorusunun cevabını arıyor. İşte o an, işte bu diyalog:
Ben: “Vallahi buralarda hava, hamsin etkisi altında. Şimdi sıcak mı, soğuk mu belli değil.”
Arkadaş: “İzmir zaten ne zaman sıcak ne zaman soğuk olduğunu unutur. Bu da hamsin ya!”
Ben: “Hamsin mi, o da ne ya?”
Arkadaş: “Hamsin işte! Sahara çölünden gelen sıcak hava, bir de İzmir rüzgarıyla birleşince… Şimdi soğuk oldu değil mi? Bunu derken de anlamadım ama işte İzmir’de hamsin soğuk olur!”
Evet, burada asıl komik olan şey, her ikimizin de hamsin hakkında hiçbir şey bilmememizdi. Ama bir şekilde bu kelime bizi birleştiriyordu. İzmir’in o bilinçli bilinçsizlikte kaybolmuş sıcaklıkları arasında “soğuk” olma ihtimali, gerçekten hayatın ironi seviyesine tırmanıyordu.
Hamsin Soğuk mu, Gerçekten Soğuk mu?
Sonuç olarak, İzmir’de yaşamaya başladığınızda, hamsin ile ilgili her türlü soruya hazırlıklı olmanız gerekir. Hamsin ne zaman soğuk olur, ne zaman sıcak olur? Bunu ancak bir İzmirli bilir. Yani ben. Öylesine bir kavramdır hamsin. Ne sıcak ne de soğuk. Yalnızca İzmir’in sahillerinde, her bir adımında bir dönüşüm barındırır. Bizim için, hamsin, sıcaklığın ilginç bir şekilde soğukla birleştirildiği, hava durumu kavramından çok daha fazlasıdır.
Hamsin: İzmir’in Havası, Benim Ruh Halim
Sonuçta, hamsin, İzmir’in ruhunu yansıtır. Bir gün güneşli, bir gün yağmurlu, bir gün sıcak, bir gün soğuk. İnsanın ruh hali gibi. “Hamsin soğuk mu?” sorusu, aslında hayatın karmaşıklığının simgesidir. Çünkü o kadar çok değişken vardır ki, bu soruya verilmiş bir yanıt asla kesin olmayacaktır. Bunu kabul etmek lazım. İzmirli olmak da budur; bazen neşelisin, bazen melankoliksin ama her zaman değişken oluyorsun.
O yüzden, bir dahaki sefere “Hamsin soğuk mu?” sorusu gelir gelirse, tek bir cevabım olacak: “Tabii ki!”